|
Rời thành nhà Hồ, men theo đường tỉnh lộ, bám hướng tây nam tìm đến Lam sơn, đất tổ của nhà Lê. Sau khi hỏi đường độ vài chục lần và chạy ngoằn ngoèo trong những quả đồi đầy ngô và mía của vùng trung du Thanh hoá, chúng tôi cũng thoát ra được một chỗ có vẻ sáng sủa, hoá ra là nông trường Lam sơn (ở Thanh hoá chắc phải hàng trăm địa danh có tên là Lam sơn). Từ đây đến Lam kinh còn phải 15km nữa. Con đường HCM qua đây, năm trước chúng tôi đi còn bụi mù bây giờ đã phẳng phiu chờ đón dân 2 bên đường xông ra làm quán. Lam kinh, kinh đô thứ hai của nhà Lê, (kiểu trang trại của các ông chủ mới bây giờ) là nơi để các vua lui về lúc nghỉ ngơi, cũng là nơi an táng ngọc thể, được dựng ngay tại Lam sơn, vốn là một quả đồi nhỏ vì có chim hay bay lượn nên tổ nhà Lê đã dời về.
Đến nơi mới thấy băn khoăn về lý do Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa. Ông bắt đầu từ năm 32 tuổi, nên quyết không thể do bồng bột bị xui khiến. Nhà ông giàu có, nuôi hàng ngàn thực khách nên quyết không thể vì nghèo đói bị áp bức. Gia đình yên ấm nên quyết không phải trả thù riêng. Phải chăng là chí lớn cần có thời gian mới phát lộ (như Thánh Gióng thì lại quá sớm). Đáng ngạc nhiên là mộ Lê Lợi còn hầu như nguyên vẹn, giản dị và khiêm tốn, được xếp gạch xung quanh, ở giữa không xây để người trong mộ vẫn có thể giao hoà với trời đất (thật là một ý tưởng tuyệt vời). Độc đáo là bia Vĩnh lăng do đích thân Nguyễn Trãi thảo, miêu tả một sự nghiệp lẫy lừng bằng những lời lẽ ngắn gọn, minh triết, kết thúc bởi 19 chữ Hán: “Vua lên ngôi được 6 năm, thức khuya dậy sớm, đất nước thịnh trị, đến nay băng”. Kiệm lời nhưng vĩ đại. Đội bia Vĩnh lăng là một con rùa đá lớn, tương truyền chính là thần Kim quy. Bằng chứng là rùa có 6 móng, móng thứ 6 bị khuyết, trong khi đó tiêu bản rùa tại đền Ngọc sơn chỉ có 5 móng. Chiếc móng thứ 6 đó chính là chiếc đã cho An Dương Vương mượn rồi sơ ý để Trọng Thuỷ ăn cắp mất, làm cho dòng giống Kim quy trở thành invalid. Cung điện cũ nguy nga chỉ còn lại thềm rồng và những chân cột đá, chắc có thể phục hồi được. Khi chúng tôi hỏi gặng thành bị phá lúc nào, anh hướng dẫn ý nhị dẫn sách trong dân gian ghi rằng: “Giặc Tây sơn đốt, 2-3 tháng sau cung điện vẫn còn bốc cháy” Cũng như bao triều đình phong kiến khác, sau sự phát triển rực rỡ của những thời kỳ đầu, (ví như thời Lê Nhân Tông với bộ luật Hồng đức) nhà Lê nhanh chóng rơi vào ăn chơi sa đoạ, để mất nước vào tay nhà Mạc, kết thúc thời Lê Sơ, tạo sân khấu cho hai nhân vật mới xác định dòng lịch sử cho cả hàng trăm năm tiếp theo của đất nước: cha con Nguyễn Kim và Trịnh Kiểm (con rể). Nguyễn Kim đã có công tìm được hậu duệ nhà Lê (chính là chúa Chổm trong cổ tích), dựng nghiệp ở Thanh-Nghệ hình thành thế Nam - Bắc triều, Trịnh Tùng, con Trịnh Kiểm là tướng đánh trận cuối cùng bại làm cho nhà Mạc phải bỏ chạy lên Cao bằng khởi đầu đầu thời Lê Trung Hưng, một thời đại Vua chỉ là hình thức, quyền lực nằm trong tay Chúa và cuộc chiến Trịnh - Nguyễn lại chia cắt đất nước. |